JEŚLI PIJESZ ALKOHOL – PIWO, WINO LUB NAPOJE WYSOKOPROCENTOWE – OGRANICZ JEGO SPOŻYCIE:

mężczyźni do dwóch porcji dziennie, kobiety do jednej porcji dziennie.

W krajach UE średnie spożycie alkoholu na jednego mieszkańca oraz preferencje rodzaju napojów alkoholowych są bardzo zróżnicowane (ryc. 2).

 

Tradycyjnie w zależności od preferowanych napojów alkoholowych wyróżnia się trzy grupy krajów: kraje południowe, w których dominuje picie wina, kraje Europy Środkowej, gdzie głównie pije się piwo, i kraje północne z największym spożyciem alkoholi wysokoprocentowych. W obrębie tych grup i poszczególnych krajów istnieje znaczne zróżnicowanie, obserwuje się też nawet gwałtowne zmiany struktury spożycia napojów alkoholowych (np. narasta zjawisko nadużywania alkoholu, szczególnie wśród kobiet, a w krajach północnych rośnie spożycie wina).
Przekonujące dane epidemiologiczne wskazują, że spożycie napojów alkoholowych zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych jamy ustnej, gardła i krtani oraz raka płaskonabłonkowego przełyku. Wraz z ilością spożytego etanolu obserwuje się tendencję do wzrostu ryzyka zachorowań, nie ustalono jednak precyzyjnie wartości progowej, poniżej której nie obserwuje się negatywnych skutków picia alkoholu. 

Obserwacje wskazują, że picie alkoholu zwiększa ryzyko nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego i układu oddechowego nawet u osób niepalących tytoniu, natomiast picie wraz z paleniem tytoniu bardzo zwiększa ryzyko zachorowania na te nowotwory, a każdy z tych czynników potęguje działanie drugiego. W porównaniu z osobami, które nigdy nie paliły tytoniu i nie piją alkoholu, wskaźnik ryzyka zachorowania na te nowotwory jest 10-100-krotnie wyższy u pijących alkohol nałogowych palaczy (ryc. 3). W przypadku całkowitej abstynencji alkoholowej i tytoniowej ryzyko nowotworów złośliwych jamy ustnej, gardła, krtani oraz płaskonabłonkowego raka przełyku w krajach europejskich niesłychanie się zmniejsza.

 

 

Mechanizm rakotwórczego działania alkoholu prawdopodobnie polega na potęgowaniu karcinogennego działania tytoniu i przypuszczalnie innych karcinogenów, na jakie narażony jest górny odcinek przewodu pokarmowego i drogi oddechowe (zwłaszcza na czynniki pochodzenia pokarmowego). Nie można jednak wykluczyć bezpośredniego działania aldehydu octowego, głównego metabolitu etanolu, jak również innych składników napojów alkoholowych. Przypuszczalnie istotne znaczenie ma również typowa dla osób pijących alkohol w dużych ilościach dieta uboga w warzywa i owoce. Wydaje się, że nie ma różnic pomiędzy piwem, winem i napojami wysokoprocentowymi pod względem wpływu na ryzyko wystąpienia nowotworów we wspomnianych lokalizacjach; głównym czynnikiem zwiększonego ryzyka jest ilość spożywanego etanolu. Jedynie kilka badań poświęcono zmianom ryzyka zachorowania na nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego i dróg oddechowych u osób, które przestały pić alkohol. Uzyskano pewne dowody, że 10 lat po zaprzestaniu picia alkoholu ryzyko zachorowania na raka przełyku zmniejsza się o 60%. Mniej pewna jest zmiana ryzyka zachorowania na raka jamy ustnej i gardła. Zaprzestanie lub ograniczenie picia alkoholu,
szczególnie wraz z zaprzestaniem palenia tytoniu, stanowi podstawę zapobiegania rakowi przełyku.

 Spożycie alkoholu ma ponadto silny związek z ryzykiem wystąpienia pierwotnego raka wątroby, jednak może głównie lub wyłącznie zależeć od rozwoju marskości wątroby. Sugeruje to, że picie niewielkich lub umiarkowanych ilości alkoholu ma ograniczony wpływ na ryzyko zachorowania na raka wątroby. Ponadto pewne dane wskazują, że spożycie znacznych ilości napojów alkoholowych szczególnie silnie wiąże się z zachorowaniami na raka wątroby u palaczy tytoniu i u osób zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV).

W badaniach kohortowych i kliniczno-kontrolnych obserwowano zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego – wprost proporcjonalne do ilości spożytego alkoholu – ale niezależne od rodzaju napojów alkoholowych. 

Wyniki badań epidemiologicznych w różnych populacjach jednoznacznie wskazują na zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi w związku z konsumpcją alkoholu. Związek ten nie jest zbyt silny (zwiększenie ryzyka o 10% na każde 10 g spożytego alkoholu dziennie, osiągające plateau przy największym spożyciu), ale ma ogromne znaczenie ze względu na prawdopodobny brak wartości progowej, dużą liczbę kobiet pijących niewielkie ilości alkoholu i dużą zachorowalność. Spożyciu alkoholu przypisuje się więcej przypadków raka piersi niż jakichkolwiek innych nowotworów wśród kobiet w Europie (tab. 8). Przypuszcza się, że alkohol oddziałuje na czynniki hormonalne uczestniczące w powstawaniu raka piersi, nie poznano jednak dokładnie mechanizmu tych zależności.

 

Tabela 8. Szacunkowa liczba i odsetek nowotworów złośliwych związanych ze spożyciem alkoholu w UE (1995 r.)

 

Umiejscowienie nowotworu Mężczyźni Kobiety
n % n %
jama ustna i gardło 13 900 36 2700 29
przełyk 7400 41 2100 34
wątroba 3300 17 500 25
krtań 6600 30 1200 13
sutek 6000 3

 

 Picie alkoholu nie tylko zwiększa ryzyko zachorowań na nowotwory złośliwe, ale także powoduje różnego typu skutki zdrowotne, trudno więc sformułować uniwersalne zalecenia w celu poprawy zdrowia publicznego. Udowodniono, że zależność ryzyka zgonu z wszystkich przyczyn i z powodu chorób układu krążenia od ilości spożywanego alkoholu przybiera kształt litery „J” (ryc. 4).

 

 

Oznacza to, że pijący umiarkowane
ilości alkoholu są obciążeni mniejszym ryzykiem niż niepijący, a w przypadku spożycia większych ilości alkoholu ryzyko się zwiększa wraz z ilością alkoholu. Ponadto spożycie alkoholu zwiększa ryzyko wypadków komunikacyjnych i zawodowych oraz wypadków w czasie wolnym od pracy (np. podczas prowadzenia pojazdów, pracy fizycznej czy pływania). W całej Europie spożycie alkoholu na jednego mieszkańca wykazuje związek ze współczynnikiem umieralności z powodu wypadków. Ponadto picie alkoholu podczas ciąży wpływa niekorzystnie na rozwój płodu i jego ośrodkowego układu nerwowego, czego skutkiem są wady rozwojowe oraz zaburzenia zachowania i funkcji poznawczych.

Z powyższych względów trudno wyznaczyć wartość progową dziennej dawki alkoholu, poniżej której większe ryzyko chorób nowotworowych i innych jest kompensowane zmniejszonym ryzykiem chorób układu krążenia. Każda tego typu wartość progowa zależy od wieku, stanu ogólnego i diety; np. korzystne działanie na układ krążenia obserwuje się jedynie w wieku średnim.

Podsumowując: dowiedziono, że spożywanie nawet małych dawek alkoholu – 10 g dziennie (w przybliżeniu 0,2 l piwa, kieliszek wina lub 25 g alkoholowego napoju wysokoprocentowego – ryc. 5) nieco zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi w porównaniu z kobietami niepijącymi, natomiast zwiększone ryzyko innych nowotworów (jak rak górnego odcinka przewodu pokarmowego, dróg oddechowych, wątroby czy jelita grubego) prawdopodobnie występuje przy nieco większym spożyciu alkoholu (20-30 g dziennie).

 

 

Formułując indywidualne zalecenia spożycia alkoholu, należy brać pod uwagę wszystkie powyższe aspekty. Limit dzienny dla mężczyzn nie powinien przekraczać 20 g etanolu (tj. około 2 szklanek piwa, 2 kieliszków wina lub 2 małych kieliszków mocnego alkoholu), a w przypadku kobiet – 10 g.

 


Back to Top ↑