PPN_Zasada_12

12. Badaj się

Niektóre rodzaje nowotworów mogą być wykryte zanim pojawią się symptomy choroby. Wczesne rozpoznanie znacznie zwiększa szanse wyleczenia. Badania przesiewowe prowadzone są w celu wczesnego wykrywania raka jelita grubego, raka piersi i raka szyjki macicy.

Rak jelita grubego

Co to jest rak jelita grubego?

Rak jelita grubego jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych, rozwija się nawet przez kilkanaście lat. Ryzyko tej choroby rośnie wraz z wiekiem, a zwiększa je dieta uboga w błonnik, mała aktywność fizyczna oraz nadużywanie alkoholu i palenie papierosów. Ze zmutowanych komórek jelita grubego powstają niewielkie polipy. Niektóre z nich nadmiernie się rozrastają, co prowadzi do powstawania łagodnych zmian nowotworowych, czyli gruczolaków. Usunięcie ich skutecznie zapobiega przekształceniu w inwazyjnego raka, a rokowania w tym stadium choroby są bardzo dobre. Dlatego badania przesiewowe są tak ważne.

Istnieją dwie metody badań przesiewowych:

  • Kolonoskopia: polega na wziernikowaniu całego jelita grubego poprzez wprowadzenie przez odbyt długiej elastycznej rurki, zwanej kolonoskopem. Metoda ta daje możliwość równoczesnego usuwania polipów. Dzięki temu kolonoskopia aż w 60-90 proc. zapobiega rozwojowi raka jelita. By jednak spełniała swą ochronną rolę, należy powtarzać ją raz na 10 lat.
  • Test na krew utajoną w kale: pozwala wykryć krew niewidoczną gołym okiem. Można go zrobić samodzielnie w domu. Badania wykazały, że wykonywany regularnie przyczynia się do zmniejszenia ryzyka śmierci na raka jelita grubego o 16 proc.

Kto i jak często powinien się badać?

Badaniom powinny poddawać się osoby po 50. roku życia. Test na krew utajoną powinien wykonać każdy, kto odczuwa bóle brzucha, ma biegunki lub zaparcia, ślady krwi w stolcu, a także chudnie lub ma anemię o niewyjaśnionych przyczynach. Wynik pozytywny jest wskazaniem do wykonania kolonoskopii.

Wykonywanie kolonoskopii w celu profilaktyki raka jelita grubego powinno zostać podjęte przez wszystkie osoby w wieku od 55 do 64 lat. Osoby, których krewni (rodzice, rodzeństwo) chorowali na raka jelita grubego powinny rozpocząć wykonywanie badań profilaktycznych wcześniej, w wieku 40 -49 lat.

Rak piersi

Co to jest rak piersi?

Rak piersi to nowotwór złośliwy powstający z komórek gruczołu piersiowego, który rozwija się miejscowo w piersi oraz daje przerzuty do węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych. Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet.

Kto choruje na raka piersi?

Kobiety na raka piersi najczęściej chorują po 50. roku życia. Część nowotworów piersi (ok. 5-10 proc.)ma charakter dziedziczny, ale większość powstaje w wyniku mutacji, które zachodzą w ciągu całego życia. Ryzyko zachorowania zwiększa antykoncepcja doustna oraz hormonalna terapia zastępcza, a także nadmiar tłuszczu w diecie, alkohol i nawaga.

Jak chronić się przed tym nowotworem?

Kluczowe są wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie. Dlatego ważne jest, by kobiety uczestniczyły w badaniach przesiewowych w kierunku rozpoznawania raka piersi.

Kto powinien się badać?

Zalecenia dotyczące badań przesiewowych w celu wykrywania raka piersi w Europie obejmują profilaktyczne badania mammograficzne kobiet w wieku 50-69 lat. Rekomenduje się wykonywanie badania co dwa lata. Dla młodych kobiet mammografia jest mało skuteczna.

Na czym polega mammograficzne badanie przesiewowe?

Prześwietlenie tkanek piersi promieniami rentgenowskimi pozwala wykryć nieprawidłowości, zanim będzie je można wyczuć lub zobaczyć. Wychwycenie w porę groźnych zmian daje pacjentkom ponad 90 proc. szans przeżycia kolejnych pięciu lat po diagnozie.

Kto powinien wykonywać mammografię?

Mammografia zalecana jest kobietom w wieku 50-69 lat, które nie były w ten sposób badane w ciągu ostatnich dwóch lat lub otrzymały w ramach programu profilaktyki raka piersi pisemne zaproszenie do wykonania ponownej mammografii po 12 miesiącach.

 Co zrobić, jeśli wynik jest nieprawidłowy?

Badania przesiewowe najczęściej wykrywają zmiany łagodne, wszystkie jednak wymagają konsultacji lekarskiej. Kiedy pojawiają się choćby najmniejsze wątpliwości, kobieta przechodzi dodatkową diagnostykę.

Rak szyjki macicy

Co to jest rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy jest obecnie trzecim najpowszechniejszym nowotworem u kobiet. Nowotwór ten rozwija się z komórek nabłonka szyjki macicy. Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest przenoszone drogą płciową zakażenie niektórymi szczepami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus).

Jakie są badania wykrywające raka szyjki macicy?

Wczesne stadia raka szyjki macicy wykrywa badanie cytologiczne. Polega ono na pobraniu komórek z zewnętrznego kanału i tarczy szyjki macicy. Jeśli ich obraz pod mikroskopem jest nieprawidłowy, lekarz kieruje kobietę na dalszą diagnostykę. Badania dowodzą, że udział w badaniach przesiewowych może zapobiec 9 na 10 zachorowaniom na inwazyjną postać choroby.

Kto powinien wykonywać przesiewowe badanie cytologiczne?

W programie profilaktyki raka szyjki macicy powinny brać udział wszystkie kobiety w wieku 25-59 lat, które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich trzech lat, a także te, które są obciążone czynnikami ryzyka (zakażone wirusem HIV, przyjmujące leki immunosupresyjne, zakażone onkogennym szczepem wirusa HPV). Przy prawidłowych wynikach badania, cytologię należy powtarzać regularnie co 3 lata.

Czy wykonanie testu na HPV zwalnia z konieczności wykonywania przesiewowych badań cytologicznych?

Szczepienie przeciw HPV (typu 16 i 18) jest jedyną formą profilaktyki raka szyjki macicy, ale nie chroni przed wszystkimi typami tego wirusa i innymi czynnikami rozwoju tego nowotworu. Dlatego każda kobieta, bez wyjątku, powinna robić badania cytologiczne.


Back to Top ↑