µT (mikro tesla, 10^-6 tesli) - jednostka indukcji magnetycznej w układzie SI

Aldehyd octowy - substancja chemiczna, która powstaje w wątrobie wskutek przekształcenia etanolu (alkoholu) przez enzym o nazwie dehydrogenaza alkoholowa

Amplifikacja DNA - proces bardzo znacznego zwiększenia ilości kwasu nukleinowego (DNA)

Antybiotykooporność - oporność bakterii na działanie antybiotyków

Antygen - każda substancja, która wykazuje zdolność wzbudzenia przeciwko sobie odpowiedzi odpornościowej (immunogenność) oraz zdolność reagowania z przeciwciałami (antygenowość)

Antyoksydant (przeciwutleniacz) - związek chemiczny stosowany w celu zapobiegania procesom utleniania (oksydacji)

Badania przesiewowe (screening) - badanie osób bez objawów choroby w celu wczesnego wykrycia nowotworu, które ma na celu zmniejszenie umieralności na ten nowotwór

Badanie cytologiczne - technika diagnostyczna w ginekologii, polegająca na pobraniu rozmazów z pochwowej części szyjki macicy i ocenie pod mikroskopem

Badanie ekologiczne - badania dotyczące wzajemnych zależności między organizmami żywymi, ich zespołami oraz środowiskiem

Badanie epidemiologiczne - badania dotyczące częstotliwości występowania i rozkładu zaburzenia (np. choroby) w populacji

Badanie interwencyjne - badanie typu doświadczalnego, w którym badacz manipuluje obiektem badanym i(lub) zmienia wpływające nań czynniki

Badanie podmiotowe - podstawowa czynność podejmowana przez lekarza, polegająca na zbieraniu wywiadu chorobowego

Badanie populacyjne - badanie obserwacyjne z minimalną ingerencją w układ badawczy, dotyczące żywych obiektów biologicznych

Badanie prospektywne - badanie, w którym śledzi się zachowanie określonych zmiennych po zadziałaniu czynnika modyfikującego; ma formę aktywnej i dynamicznej obserwacji

Badanie przedmiotowe (fizykalne) - część badania lekarskiego składająca się z oglądania, obmacywania, opukiwania i osłuchiwania ciała pacjenta

Badanie retrospektywne - badanie, w którym określa się, jak dana jednostka chorobowa, która pojawiła się w przeszłości, wpłynęła na interesujące badaczy zmienne (w badaniach tego typu spogląda się wstecz)

Białka rekombinowane - białka produkowane przez mikroorganizm po wprowadzeniu do jego materiału genetycznego odpowiedniego fragmentu DNA

Błąd systematyczny - błąd wynikający z zastosowanej metody pomiaru lub innych przyczyn, zwykle zmieniający wyniki pomiaru "w jedna stronę"

Cecha dominująca - ujawnia się w przypadku występowania jednego genu odpowiedzialnego za daną cechę (dziedziczonego od matki lub od ojca)

Cecha recesywna - ujawnia się tylko u homozygot, tzn. u osób mających dwa takie same geny (jeden od matki i jeden od ojca), lub w przypadku, gdy gen jest sprzężony z płcią, cecha ujawnia się przede wszystkim u mężczyzn

Chemioprewencja - polega na podawaniu osobom zagrożonym rozwojem raka określonych substancji naturalnych i syntetycznych, co do których istnieją przesłanki, że zwalniają proces rozwoju tej choroby

Chemioterapeuta - lekarz zajmujący się leczeniem nowotworów za pomocą leków (tzw. chemioterapeutyków)

Chemioterapia uzupełniająca - stosowanie leków przeciwnowotworowych w uzupełnieniu innych sposobów leczenia (np. po operacji)

Chłoniak - grupa chorób nowotworowych wywodzących się z układu chłonnego (m.in. z węzłów chłonnych)

Chorobowość - liczba chorych na daną chorobę w danym roku na 100 tysięcy osób

Chromosom - forma organizacji materiału genetycznego (kwasu nukleinowego) wewnątrz jądra komórkowego

Czułość testu - cecha mówiąca o zdolności testu do wykrycia choroby

Dioksyny - toksyczne związki chemiczne, pochodne oksantrenu

Egzon (ekson) - obszar genu kodujący sekwencję aminokwasów w cząsteczce białka

Ekspresja receptorów - obecność określonych receptorów (np. szczególnych białek) w komórkach nowotworowych lub na ich powierzchni

Endemia - stałe występowanie zachorowań na określoną chorobę na danym obszarze z częstością utrzymującą się przez wiele lat na podobnym poziomie

Etanol - alkohol etylowy

Etiologia - zespół przyczyn składających się na powstanie choroby

Fenotyp - kliniczny obraz ekspresji genów i działania czynników środowiskowych

Funkcje poznawcze - wyższe czynności układu nerwowego umożliwiające samodzielne różnicowanie bodźców w procesach wewnętrznych i w swoim otoczeniu (m.in. komunikacja słowna, myślenie, pamięć, zdolność do porównywania, oceniania i dokonywania wyborów)

Gazy szlachetne - pierwiastki z ostatniej grupy układu okresowego pierwiastków chemicznych, które są niemal całkowicie niereaktywne

Genom - materiał genetyczny; zestaw wszystkich genów

Guz Wilmsa (nerczak płodowy)- najczęstszy nowotwór nerek występujący u dzieci

HPV - wirus brodawczaka ludzkiego; ważny czynnik rozwoju raka szyjki macicy

Immunogenność - zdolność danego antygenu do wywołania przeciwko sobie reakcji immunologicznej

Immunohistochemia - metoda wykrywania antygenów stosowana w histopatologii; polega na zastosowaniu oznaczonego w specjalny sposób przeciwciała skierowanego przeciwko poszukiwanym antygenom

Immunosupresja - hamowanie procesu wytwarzania przeciwciał i aktywności komórek odpornościowych

Inhibitory pompy protonowej - grupa leków stosowanych w chorobach żołądka, hamująca wydzielanie kwasów żołądkowych

Izotopy - atomy tego samego pierwiastka różniące się masą atomową

Jatrogenny - efekt będący następstwem działalności lekarskiej

Karcinogen - czynnik rakotwórczy

Karcinogeneza - proces powstawania nowotworu

Kinaza tyrozynowa - enzym uczestniczący w przekazywaniu sygnału z receptora

Korelacja - wzajemne powiązanie, współzależność jakichś zjawisk lub obiektów

Kosmówczak - nowotwór wywodzący się z trofoblastu (tkanki, z której podczas ciąży rozwija się łożysko)

Kwas acetylosalicylowy - substancja chemiczna popularnie zwana aspiryną

Kwas askorbinowy - witamina C

Kwintyl - część zbioru podzielonego na pięć równych części

Leczenie celowane - nowe metody terapeutyczne polegające na hamowaniu określonych mechanizmów rozwoju nowotworu

Leczenie oszczędzające - leczenie raka piersi, które nie wymaga wycięcia całego gruczołu

Magnetyczny rezonans jądrowy - badanie obrazowe wykorzystujące pole elektromagnetyczne stosowane w ocenie tkanek miękkich organizmu

Mammografia - radiologiczna metoda badania gruczołu sutkowego (prześwietlenie gruczołu sutkowego)

Mastektomia - operacyjne usunięcie piersi

Mediana (wartość środkowa) - w statystyce wartość cechy w szeregu uporządkowanym, powyżej i poniżej której znajduje się jednakowa liczba obserwacji

mGy (miligrej, 10^-3 grej) - jednostka pochłoniętej dawki promieniowania w układzie SI

Międzybłoniak opłucnej - nowotwór złośliwy błony wyścielającej wnętrze klatki piersiowej (tj. opłucnej), najczęściej rozwijający się po narażeniu na azbest

mSv (mili Siwert, 10^-3 Siwert) - jednostka dawki równoważnej promieniowania jonizującego w układzie SI

Mutacje germinalne - dziedziczne mutacje występującymi w każdej komórce organizmu

Naczyniakomięsak wątroby - złośliwy nowotwór śródbłonka naczyń krwionośnych wątroby; może mieć związek z ekspozycją na chlorek winylu stosowany w przemyśle chemicznym

Nagła śmierć niemowlęcia (nagła śmierć łóżeczkowa) - wystąpienie nagłego zgonu dziecka, zwłaszcza w nocy, którego przyczyny nie są do końca poznane

Nosogardziel - górna część gardła (inaczej część nosowa gardła)

Nowotwory hormonozależne - nowotwory, których rozwój zależy m.in. od odpowiedniego stanu hormonalnego organizmu

Osobolata - iloczyn uśrednionej liczby osób narażonych w okresie prowadzenia obserwacji i czasu trwania obserwacji

Patolog - lekarz zajmujący się patomorfologią (czyli nauką o chorobach) oraz budową chorych tkanek i narządów

Pegylowany interferon-2alfa - forma interferonu alfa o przedłużonym działaniu (rekombinowany interferon-2alfa sprzężony z poliglikolem etylenowym o przedłużonym działaniu)

Penetracja genu - prawdopodobieństwo, że dany gen ujawni się u jego nosiciela

Plateau - równy poziom, nasycenie

Polimorfizm genów - występowanie różnorodnych odmian danego genu

Polip - struktura wyrastająca z błony śluzowej (np. do wnętrza jelita grubego)

Populacja - zespół organizmów jednego gatunku żyjących równocześnie w określonym środowisku i wzajemnie na siebie wpływających, zdolnych do wydawania płodnego potomstwa

Potworniaki - nowotwory germinalne, które różnicują się w kierunku struktur wszystkich trzech listków zarodkowych; mogą być łagodne lub złośliwe

Pozytronowa tomografia emisyjna (PET) - technika obrazowania, w której zamiast zewnętrznego źródła promieniowania jonizującego rejestruje się promieniowanie powstające podczas rozpadu cząstek zwanych pozytonami

Profilaktyka pierwotna - zapobieganie chorobom poprzez ograniczanie narażenia człowieka na czynniki ryzyka

Profilaktyka wtórna - zapobieganie konsekwencjom choroby poprzez jej wczesne wykrycie i leczenie

Progestageny - pochodne progesteronu (hormonu płciowego)

Prolek - substancja o działaniu leczniczym, która rozwija w pełni swoje działanie dopiero w chwili, gdy ulegnie przemianom metabolicznym w organizmie

Promieniowanie jonizujące - promieniowanie, które oddziałując z materią, zmienia ładunek atomów, powodując tzw. jonizację

Protoonkogeny - geny regulujące cykl komórkowy; ich uszkodzenie może prowadzić do rozwoju nowotworu

Przerzuty odległe - ogniska nowotworu stwierdzane w innych miejscach ciała niż jego lokalizacja pierwotna

Przetoka kałowa (stomia, sztuczny odbyt) - sztuczne wyprowadzenie światła jelita poza jamę brzuszną

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) - choroba powodująca zwężenie oskrzeli i w ten sposób utrudniająca oddychanie; ma charakter postępujący, a zmiany w płucach są tylko częściowo odwracalne

PSA - enzym swoisty dla gruczołu krokowego

Radiolog - lekarz specjalizujący się w badaniach obrazowych

Radioterapeuta - lekarz specjalizujący się w leczeniu za pomocą promieniowania

Rak jelita grubego - pojęcie obejmuje raka okrężnicy, odbytnicy i kanału odbytu

Rak płaskonabłonkowy - nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka płaskiego

Rak podstawnokomórkowy - nowotwór złośliwy wywodzący się z keratynocytów skóry

Rak wątrobowokomórkowy - nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek wątroby

Ramka odczytu - szczególna kolejność odczytu informacji genetycznej

Regresja choroby - cofnięcie się choroby

Rybawiryna - lek przeciwwirusowy

Spiralna tomografia komputerowa - odmiana tomografii komputerowej, która umożliwia skrócenie czasu badania oraz zgromadzenie większej liczby danych

Stercz - gruczoł krokowy (prostata)

Suplementacja diety - uzupełnianie diety o niezbędne witaminy i składniki mineralne

Swoistość testu - cecha mówiąca o zdolności testu do identyfikacji osób zdrowych

Szczepionki poliwalentne - szczepionki, które jednocześnie uodporniają przed kilkoma chorobami

Szpiczak mnogi - nowotwór złośliwy z limfocytów B, który niszczy kości

Śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy (CIN) - zmiana przednowotworowa szyjki macicy

Tamoksyfen - lek o działaniu antyestrogenowym, stosowany głównie w leczeniu raka sutka

Terapia antyretrowirusowa - terapia wykorzystywana w leczeniu zakażeń wywołanych przez retrowirusy (wirusy posiadające enzym odwrotną transkryptazy, np. HIV)

Tercyl - część zbioru podzielonego na trzy równe części

Test gwajakolowy na krew utajoną w stolcu - badanie polegające na wykorzystaniu reakcji enzymatycznej w celu wykrycia niewielkich ilości krwi w stolcu

Tło radiacyjne - główne naturalne źródło promieniowania oddziałującego na populację ludzką, w skład którego wchodzi zarówno promieniowanie ziemskie, jak i kosmiczne

Transformacja nowotworowa - przekształcenie prawidłowej komórki w komórkę nowotworową

Translokacja - mutacja polegająca na przemieszczeniu fragmentu chromosomu w inne miejsce tego samego lub innego chromosomu

Umieralność - liczba zgonów na daną chorobę na 100 tysięcy obserwowanej populacji w ciągu roku

Utlenowanie - zawartość tlenu w tkance; uważa się, że im tkanka jest bardziej utlenowana, tym bardziej jest wrażliwa na promieniowanie jonizujące

Wirtualna kolonoskopia - nieinwazyjna metoda diagnozowania raka jelita grubego wykorzystująca tomografię komputerową do tworzenia trójwymiarowych obrazów jelita

Wskaźnik standaryzowany wg wieku - wskaźnik obliczony przy założeniu standardowego rozkładu wieku tej populacji

Wskaźnik wymiany komórek - wskaźnik opisujący szybkość wymiany starych komórek na nowe

Wybiórcze inhibitory COX-2 - grupa leków przeciwzapalnych wybiórczo hamujących aktywność enzymu o nazwie cyklooksygenaza

Wynik fałszywie dodatni - dodatni wynik badania błędnie sugerujący chorobę u osoby zdrowej

Zapadalność (zachorowalność) - liczba zarejestrowanych zachorowań w danym roku na 100 tysięcy badanej populacji

Zespół interdyscyplinarny - zespół, w skład którego wchodzą specjaliści z różnych dziedzin

Ziarnica złośliwa (chłoniak Hodgkina) - nowotwór wywodzący się z limfocytów

Zmiana przednowotworowa - zmiana, której występowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nowotworu w późniejszym okresie