HORMONY EGZOGENNE

Doustne środki antykoncepcyjne. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat opublikowano wyniki kilkunastu badań epidemiologicznych dotyczących związku między stosowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych i ryzykiem rozwoju nowotworów złośliwych. Prace te oceniła w czerwcu 1998 roku jedna z grup roboczych IARC, a wyniki analizy przedstawiono w monografii IARC nr 72 [50].
Dokonując powtórnej, wspólnej analizy indywidualnych danych, obejmujących 53 297 chorych na raka piersi i 100 239 kobiet zdrowych, wykazano umiarkowane zwiększenie ryzyka zachorowania na raka piersi u kobiet, które stosują lub do niedawna stosowały doustne środki antykoncepcyjne, z tendencją do powrotu do poziomu przeciętnego kilka lat po zaprzestaniu stosowania doustnej antykoncepcji. Stwierdzono także dodatnią korelację między stosowaniem doustnej antykoncepcji i ryzykiem raka szyjki macicy u kobiet z dodatnim wynikiem testu na HPV. Doustna antykoncepcja (z wyjątkiem niestosowanej obecnie antykoncepcji sekwencyjnej) zmniejsza natomiast ryzyko raka trzonu macicy. Ponadto uzyskane dane dotyczące zachorowalności na raka jajnika wskazują na długotrwały efekt ochronny doustnej antykoncepcji, utrzymujący się nawet 20 lat po zaprzestaniu jej stosowania. Wyniki szeregu badań sugerują istnienie odwrotnej zależności między przyjmowaniem doustnej antykoncepcji a ryzykiem występowania raka jelita grubego, przy czym zależność ta nie jest związana z długością okresu stosowania antykoncepcji. Za udowodniony uważa się związek pomiędzy stosowaniem antykoncepcji a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka wątrobowokomórkowego.

 

Poniżej podsumowano najważniejsze dotychczas ustalone związki pomiędzy stosowaniem doustnej antykoncepcji a występowaniem nowotworów:
U kobiet aktualnie stosujących doustną antykoncepcję występuje niewielkie zwiększenie ryzyka zachorowania na raka piersi. U kobiet niestosujących tej formy antykoncepcji przez co najmniej 10 lat takiego związku nie ma.
Przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych zmniejsza ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy i raka jajnika. Wydaje się, że efekt ochronny utrzymuje się także po zaprzestaniu stosowania antykoncepcji doustnej.
Zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego u kobiet stosujących antykoncepcję doustną jest niewykluczone, ale niepotwierdzone.
Doustna antykoncepcja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka szyjki macicy i raka wątroby, ale w krajach wysoko rozwiniętych ma to niewielkie znaczenie w kontekście zdrowia publicznego.
Doustne środki antykoncepcyjne są stosowane od 40 lat i ich skład był wielokrotnie modyfikowany. Trudno jest więc przewidzieć ich dalsze zmiany, które mogłyby zmniejszać zagrożenie niektórymi chorobami, nie zwiększając jednocześnie ryzyka wystąpienia innych skutków ubocznych.

 

Hormonalna terapia zastępcza. Istnieją doniesienia wskazujące na zwiększenie zagrożenia rakiem piersi u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ). Powtórna, łączna analiza danych uzyskanych w 51 badaniach epidemiologicznych, którymi objęto ponad 52 000 kobiet chorych na raka piersi i 108 000 kobiet zdrowych, wykazała wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi o około 2,3% na każdy rok stosowania HTZ oraz zmniejszenie go po zaprzestaniu terapii. Istnieją dowody, że HTZ z zastosowaniem kombinacji estrogenów z progestagenem może się wiązać z większym ryzykiem zachorowania na raka piersi niż stosowanie samych estrogenów. Jak jednak wynika z badań obserwacyjnych, stosowanie samych estrogenów, w przeciwieństwie do zastosowania kombinacji estrogenów z progestagenem, silnie się wiąże ze zwiększonym ryzykiem raka trzonu macicy. Donoszono również o związku HTZ ze wzrostem ryzyka zachorowania na raka jajnika oraz ze spadkiem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego.
Cenne dane na temat ryzyka rozwoju nowotworów u kobiet stosujących skojarzoną terapię estrogenowo-progesteronową pochodzą z programu Women’s Health
Initiative (WHI) -badania z randomizacją, dotyczącego prewencji pierwotnej, którym objęto 8506 kobiet w wieku 50-70 lat stosujących skojarzoną HTZ oraz 8102 kobiet nieleczonych. Leczenie skojarzone zakończono w maju 2002 roku; nadal (w listopadzie 2002 r.) trwa leczenie w dodatkowej grupie otrzymującej tylko estrogeny. W ciągu pierwszych 4 lat trwania programu nie odnotowano różnic między grupami pod względem zagrożenia rakiem piersi, jednak w późniejszym okresie nastąpił wyraźny wzrost ryzyka. Po 7 latach obserwacji w grupie otrzymującej HTZ zarejestrowano 166 przypadków raka piersi, a w grupie otrzymującej placebo – 124 przypadki, co odpowiada ryzyku względnemu 1,24 (95% CI: 1,03-1,66). Opublikowano także wyniki 2 mniejszych badań z randomizacją: Heart and Estrogen/Progestin Replacement Study (HERS), dotyczącego skojarzonej terapii estrogenowo-progesteronowej, oraz WEST, dotyczącego monoterapii estrogenami. Analiza zbiorcza wyników wszystkich 3 badań wykazała, że wśród kobiet otrzymujących HTZ zarejestrowano 205 przypadków raka piersi, a wśród kobiet otrzymujących placebo – 154 przypadki tej choroby, co daje łączne ryzyko względne 1,27. Jednak ze względu na znaczną przewagę liczbową danych z badania WHI ilościowe wnioski dotyczące wpływu HTZ z zastosowaniem samych estrogenów na zagrożenie rakiem piersi nie mogą być wiarygodnie udokumentowane. Dane dotyczące ryzyka zachorowania na raka trzonu macicy pochodzą z badań WHI i HERS; w obu stosowano terapię skojarzoną. Ogółem w grupach otrzymujących HTZ odnotowano 24 przypadki raka trzonu macicy, a w grupach placebo – 30 przypadków (zbiorcze ryzyko względne 0,76).
Odnośnie do zachorowań na raka jelita grubego łączna analiza wyników badań WHI i HERS wykazała 56 przypadków tej choroby wśród kobiet stosujących HTZ oraz 83 przypadki w grupie placebo (RR 0,64).
Tak więc wyniki ostatnich badań z randomizacją dotyczące zależności pomiędzy HTZ a ryzykiem zachorowania na nowotwory złośliwe są w zasadzie zgodne z danymi pochodzącymi z badań obserwacyjnych (kohortowych i kliniczno-kontrolnych) i dostarczają silnych dowodów na to, że:
Skojarzona, estrogenowo-progesteronowa HTZ wiąże się z umiarkowanym wzrostem ryzyka zachorowania na raka piersi, ujawniającym się po kilku latach stosowania terapii. Wydaje się, że zwiększone ryzyko występuje wyłącznie w czasie stosowania HTZ.
Podobny związek istnieje prawdopodobnie między stosowaniem HTZ i zachorowalnością na raka jajnika, choć obecnie dostępne dane nie są dostatecznie przekonujące.
Terapia samymi estrogenami, w przeciwieństwie do skojarzonej HTZ, silnie się wiąże ze znacznym wzrostem ryzyka raka trzonu macicy.
HTZ może korzystnie wpływać na ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, chociaż nadal nie ustalono zależności ryzyka i długości okresu stosowania HTZ oraz innych parametrów czasowych.
Biorąc pod uwagę prawdopodobny negatywny wpływ HTZ na choroby układu krążenia, terapii tej nie należy rekomendować jako metody profilaktycznej. HTZ jest wskazana do krótkotrwałego stosowania w celu łagodzenia dokuczliwych objawów; w leczeniu osteoporozy zalecane są inne metody.


Back to Top ↑