Wystrzegaj się otyłości

Otyłość jest udokumentowaną, ważną przyczyną zachorowalności i umieralności. W krajach zachodnich stanowi drugi po paleniu tytoniu czynnik ryzyka rozwoju chorób przewlekłych, zwłaszcza cukrzycy, chorób układu krążenia i nowotworów złośliwych. W ciągu ostatnich lat w większości krajów Europy rozpowszechnienie otyłości (wskaźnik masy ciała [BMI] >=30 kg/m2 [ryc. 1]) gwałtownie rośnie i dotyczy <10% populacji Francji, około 20% mieszkańców Wielkiej Brytanii i Niemiec oraz aż >30% niektórych krajów środkowej Europy.

 

Wskaźniki otyłości w Polsce są zbliżone do występujących w Wielkiej Brytanii i Niemczech [14, 15]. Otyłość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju różnie umiejscowionych nowotworów złośliwych; przekonujące dane wskazują na raki okrężnicy, piersi (po menopauzie), trzonu macicy, nerki i gruczolakoraka przełyku. Nawet po uwzględnieniu innych czynników, m.in. aktywności fizycznej, ryzyko jest nadal zwiększone. Nadwaga (BMI 25-29 kg/m2) w podobny sposób wiąże się z zachorowaniem na wymienione nowotwory, wzrost ryzyka jest jednak mniejszy.

Ryzyko raka okrężnicy zwiększa się w przybliżeniu liniowo wraz ze wzrostem BMI w przedziale 23-30 kg/m2. U osób o BMI >=30 kg/m2 ryzyko wzrasta o 50-100%, w porównaniu z BMI <23 kg/m2. Ta zależność wydaje się silniejsza u mężczyzn niż u kobiet. Na przykład w badaniach populacyjnych przeprowadzonych przez American Cancer Society, obejmujących około 1,2 mln osób stwierdzono, że ryzyko raka okrężnicy w grupie o BMI >=30 kg/m2 było większe o 75% u mężczyzn i o 25% u kobiet, w porównaniu z osobami o BMI <25 kg/m2. Wyniki badań sugerują ponadto, że ryzyko nie zależy od tego, czy nadwaga występowała we wczesnym okresie dorosłości, czy w późniejszym okresie życia.

W ponad 100 badaniach wykazano umiarkowany wzrost ryzyka raka piersi u kobiet po menopauzie mających nadwagę. W badaniach epidemiologicznych obserwowano zwiększenie tego ryzyka w przypadku BMI przekraczającego przeciętnie 24 kg/m2. Łączna analiza 8 badań kohortowych, obejmujących około 340 000 kobiet, wykazała wzrost ryzyka o 30% w przypadku BMI >=28 kg/m2 w porównaniu z BMI <21 kg/m2. Związek pomiędzy otyłością a rakiem piersi osłabiają następujące czynniki: rodzinne występowanie (kobiety o większej masie ciała z wywiadem zachorowań na raka piersi w rodzinie były obciążone większym ryzykiem niż kobiety o podobnej nadwadze nieobciążone rodzinnie) oraz stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ; ryzyko raka piersi związane z otyłością jest większe u kobiet, które nigdy nie stosowały HTZ). Nie stwierdzono natomiast związku między występowaniem raka piersi a otyłością u kobiet przed menopauzą.

Wiele dowodów wskazuje na zależność pomiędzy nadwagą a rakiem trzonu macicy. Ryzyko zachorowania jest 2-3-krotnie większe u kobiet o BMI >25 kg/m2, zwłaszcza z otyłością brzuszną. Według niektórych danych ryzyko wystąpienia raka trzonu macicy u kobiet z nadwagą jest podobne u kobiet przed menopauzą i po menopauzie.

Dobrze udokumentowano związek pomiędzy BMI a rakiem nerki (nerkowokomórkowym);
korelacja ta jest niezależna od ciśnienia tętniczego. Osoby o BMI >=30 kg/m2 są obciążone 2-3-krotnie większym ryzykiem niż w przypadku BMI <25 kg/m2. Zależność ta dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Istnieje również silny związek między nadwagą a gruczolakorakiem dolnej części przełyku i części wpustowej żołądka – u osób o BMI >=25 kg/m2 ryzyko jest 2-krotnie większe. W łącznej analizie danych z kilku badań stwierdzono słaby związek pomiędzy BMI a rakiem tarczycy (wzrost ryzyka u osób w najwyższym tercylu BMI o 20% u kobiet i 50% u mężczyzn). Dane dotyczące związku otyłości z rakiem pęcherzyka żółciowego są skąpe, ale sugerują prawie 2-krotne zwiększenie ryzyka, szczególnie u kobiet.

Szacuje się, że w Europie Zachodniej otyłość stała się przyczyną rozwoju około 11% raków okrężnicy, 9% raków piersi, 39% raków trzonu macicy, 37% gruczolakoraków przełyku, 25% raków nerki i 24% raków pęcherzyka żółciowego.


Back to Top ↑