Warning: Declaration of Description_Walker::start_el(&$output, $item, $depth, $args) should be compatible with Walker_Nav_Menu::start_el(&$output, $item, $depth = 0, $args = Array, $id = 0) in /wp-content/themes/gonzo/functions.php on line 0
ZAWODOWE I ŚRODOWISKOWE PRZYCZYNY NOWOTWORÓW | kodekswalkizrakiem.pl

ZAWODOWE I ŚRODOWISKOWE PRZYCZYNY NOWOTWORÓW

Zapobieganie ekspozycji na karcinogeny zawodowe i środowiskowe, obecnie możliwe dzięki identyfikacji dużej liczby substancji rakotwórczych, naturalnych i produkowanych przez człowieka, doprowadziło do znaczącego zmniejszenia liczby zachorowań na nowotwory złośliwe.
Zalecenia „Kodeksu” dotyczące tych zagadnień są adresowane do 3 grup mających wpływ na zapobieganie ekspozycji na substancje rakotwórcze:

1) do osób, które zajmują się formułowaniem aktualnych i przejrzystych instrukcji, głównie prawodawców i innych osób odpowiedzialnych za uwzględnienie wniosków z opracowań naukowych w prawie UE oraz kontrolę przestrzegania tych regulacji,

2) do tych, którzy powinni wdrażać te instrukcje, aby chronić zdrowie innych, na przykład do kadry kierowniczej, inspektorów BHP czy lekarzy przemysłowych, oraz

3) do wszystkich obywateli, którzy ze względu na zdrowie swoje i innych powinni zwracać uwagę na występowanie czynników rakotwórczych w środowisku oraz stosować się do instrukcji i przepisów mających na celu zmniejszenie lub zniesienie ekspozycji na karcinogeny.

Punkt 3 odnosi się do takich działań, jak: ograniczenie ruchu samochodowego w miastach, zakaz palenia tytoniu, stosowanie zalecanych środków ochrony osobistej (np. noszenie nakrycia głowy w upalne letnie dni) i przestrzeganie przyjętych procedur w miejscu pracy. Wprowadzanie określonych zasad jest ważne zwłaszcza w środowisku pracy, gdzie stężenie czynników rakotwórczych może być większe niż w innych miejscach. Kontrolowanie występowania czynników rakotwórczych i ekspozycji na karcinogeny zawodowe i środowiskowe związane z działaniem w całej populacji odegrało historycznie większą rolę w zapobieganiu zachorowaniom na nowotwory złośliwe niż indywidualne środki zapobiegawcze.

Można wymienić następujące nowotwory złośliwe najczęściej związane z ekspozycją zawodową: rak płuca i pęcherza moczowego, międzybłoniak opłucnej, rak krtani, białaczki, naczyniakomięsak wątroby, nowotwory złośliwe jamy nosowej oraz skóry (inne niż czerniak). Związek wielu innych nowotworów (np. nowotwory złośliwe jamy ustnej, nosogardzieli, przełyku, żołądka, okrężnicy i odbytnicy, trzustki, piersi, jądra, nerki, stercza, mózgu, kości oraz mięsaki tkanek miękkich, chłoniaki i szpiczak mnogi) z zawodową ekspozycją na karcinogeny udokumentowano nieco słabiej. Międzynarodowa Agencja Badań nad Nowotworami (International Agency for Research on Cancer – IARC) z siedzibą w Lyonie przeanalizowała większość karcinogenów zawodowych lub substancji podejrzewanych o takie działanie i zaklasyfikowała do tej grupy (grupa 1 w klasyfikacji IARC) 99 (stan na styczeń 2006 r.) czynników chemicznych lub fizycznych oraz grup czynników lub mieszanin. Do tej samej grupy zaliczono 13 procesów produkcyjnych (np. w przemyśle gumowym) i zawodów (np. malarze). W krajach UE nie jest dozwolona produkcja i stosowanie szeregu substancji rakotwórczych (np. gazu musztardowego, 2-naftyloaminy czy azbestu). Ponadto zlikwidowano niektóre działy przemysłu, uznane za obciążone wysokim ryzykiem (np. wydobycie rud uranu w kopalniach, związane z ekspozycją na produkty rozpadu uranu). Narażenie na inne karcinogeny, takie jak metale i dioksyny, nadal jeszcze jest powszechne.

Sześćdziesiąt sześć (stan na styczeń 2006 r.) czynników i procesów produkcyjnych uznano za prawdopodobnie rakotwórcze (grupa 2A w klasyfikacji IARC). Wiele z nich pozostaje w powszechnym użyciu, na przykład 1,3-butadien, tlenek styrenu czy tetrachloroetylen. W przypadku ponad 200 czynników, grup czynników lub sposobów ekspozycji stwierdzono, że mogą być szkodliwe dla człowieka (grupa 2B), głównie na podstawie wyników oceny ich rakotwórczego działania na zwierzętach. Szacuje się, że na początku lat 90. ubiegłego stulecia około 32 miliony robotników (23% zatrudnionych) w UE było narażonych na działanie czynników rakotwórczych w dawkach przekraczających wartości podstawowe. Ekspozycja na te czynniki pozostaje powszechna, ale
zwykle jest na niskim poziomie. Do najczęstszych ekspozycji zawodowych zalicza się: promieniowanie słoneczne, bierne wdychanie dymu tytoniowego, pył zawierający wolną krzemionkę, gazy spalinowe z silników Diesla, produkty rozpadu radonu, pył drzewny, benzen, azbest, formaldehyd, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, związki chromu VI, kadmu i niklu.

Dzięki intensywnym działaniom zapobiegawczym, podejmowanych w miejscach pracy w ciągu ostatnich dziesięcioleci, zmniejszeniu uległa zapadalność na nowotwory związane z zawodowym narażeniem na karcinogeny. Przykład stanowi dobrze udokumentowany spadek zachorowalności na raka pęcherza po zarzuceniu stosowania ?-naftyloaminy w przemyśle chemicznym i gumowym. Przypuszcza się jednak, że opóźnienia w podejmowaniu środków zapobiegawczych oraz długi okres latencji w rozwoju wielu nowotworów doprowadzą w nadchodzących latach do ciągłego wzrostu liczby niektórych nowotworów wywołanych przez karcinogeny zawodowe. Zgodnie z przewidywaniami w ciągu kolejnych 10-20 lat w UE nastąpi wzrost liczby zachorowań na międzybłoniaka złośliwego opłucnej wywołanego stosowanym w przeszłości azbestem, mimo że używania go zabroniono w niektórych krajach UE już na początku lat 90. (w Polsce w 1997 r.). Trudny do wiarygodnej oceny jest odsetek nowotworów złośliwych, które można by uznać za choroby zawodowe, a więc choroby, którym można całkowicie lub częściowo zapobiec poprzez kontrolę narażenia na substancje rakotwórcze. Szacuje się, że 5% nowotworów można przypisać karcinogenom zawodowym. Odsetek ten zależy od samej ekspozycji, a także od położenia geograficznego, płci, statusu społeczno-ekonomicznego oraz badanego okresu, a także od równoległego narażenia na inne czynniki rakotwórcze, w szczególności na dym tytoniowy. Ponadto działanie niektórych karcinogenów zawodowych, na przykład amin aromatycznych czy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, zależy od czynników genetycznych, takich jak polimorfizm genów NAT2 czy GSTM1. Ponieważ jednak polimorfizmy te występują dość równomiernie w populacjach krajów UE, ich wpływ na zróżnicowanie odsetka zachorowań na nowotwory zawodowe w obrębie UE nie ma istotnego znaczenia.

Zwykle uważa się, że ekspozycja środowiskowa na czynniki rakotwórcze to ekspozycja dotycząca całej populacji, na którą pojedyncza osoba nie ma bezpośredniego wpływu. Mowa tu o zanieczyszczeniach powietrza i wody pitnej, biernym paleniu, produktach rozpadu radonu emitowanych z budynków, promieniowaniu słonecznym, rakotwórczych substancjach chemicznych, których źródłem są zakłady przemysłowe, skażeniu pożywienia na przykład dioksynami i estrogenami środowiskowymi itp. Ekspozycja może mieć zasięg szeroki – jak w przypadku skażenia powietrza – lub ograniczony, jak w przypadku ludzi mieszkujących w pobliżu zakładów przemysłowych emitujących zanieczyszczenia zawierające czynniki rakotwórcze. Stwierdzono związek między tego typu ekspozycją a wieloma typami nowotworów, w tym rakiem płuca i pęcherza moczowego, białaczkami oraz nowotworami złośliwymi skóry. Nie oceniano oddziaływania wielu czynników środowiskowych, na przykład arsenu w wodzie pitnej, jednak na ten związek eksponowane są jedynie ograniczone grupy ludzi. W wielu badaniach wykazano powiązania między skażeniem powietrza na przykład pyłami drobnocząsteczkowymi a niewielkim wzrostem zachorowań na raka płuc. Badania ekspozycji na inne, szeroko rozpowszechnione czynniki, jak na przykład zawarte w wodzie pitnej produkty uboczne procesu odkażania, nie doprowadziły dotychczas do jednoznacznych wniosków. Chociaż czynniki środowiskowe, na jakie przez długi czas narażona jest liczna grupa osób, takie jak bierne palenie czy skażenie powietrza, w niewielkim stopniu zwiększają ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory złośliwe, dotyczy to jednak kilku tysięcy zachorowań w UE rocznie. Ryzyko wystąpienia dodatkowych nowotworów związane z ekspozycją na poszczególne czynniki rakotwórcze w środowisku zamieszkania i pracy można oszacować, posługując się metodami naukowymi. Następnie, porównując uzyskane wyniki z
poziomem ryzyka „społecznie akceptowanego”, określa się ilościowe zakresy ekspozycji dla każdego z tych środowisk, co z kolei stanie się podstawą podjęcia decyzji, czy i jakie środki są potrzebne do kontroli ekspozycji. Obecnie w Polsce trwają prace nad opracowaniem wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS), m.in. dla czynników rakotwórczych objętych Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie substancji, preparatów lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. Nr 280 poz. 2771 z dnia 1 grudnia 2004 r.).

 

Dotychczas procedury opracowania normatywów dla środowiska zamieszkania w Polsce nie były wdrażane, a przyjmowane wartości dopuszczalne miały charakter umowny. Wynikało to z ograniczonych danych co do wielkości ekspozycji populacji polskiej na poszczególne czynniki rakotwórcze, jak również dotyczących poziomu ryzyka związanego z taką ekspozycją, pochodzących z badań epidemiologicznych i toksykologicznych.


Back to Top ↑